Yerba mate nie jest herbatą w sensie botanicznym. To napar z suszonych liści i ogonków ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis), tradycyjnie pity w Ameryce Południowej. Zawiera kofeinę, teobrominę, teofilinę, antyoksydanty oraz składniki mineralne, dlatego działa pobudzająco i może wspierać koncentrację.
Czym jest yerba mate i dlaczego nie jest herbatą?
Herbata powstaje z liści krzewu Camellia sinensis. Yerba mate pochodzi natomiast z innej rośliny – wiecznie zielonego ostrokrzewu paragwajskiego. Susz obejmuje rozdrobnione liście oraz łodyżki, które po wysuszeniu i odpowiedniej obróbce zalewa się wodą.
Określenia takie jak „herbata paragwajska” czy „herbata brazylijska” są potoczne. Botanicznie yerba mate jest naparem ziołowym, a nie herbatą. Nazwa „mate” odnosi się do naczynia, często wykonanego z tykwy, w którym tradycyjnie przygotowuje się napój. Do jego picia służy metalowa rurka z sitkiem, czyli bombilla.
Jakie substancje zawiera yerba mate?
Za działanie naparu odpowiadają przede wszystkim alkaloidy. Najważniejszym z nich jest kofeina, ale w suszu występują także teobromina i teofilina. Ich obecność może zmniejszać odczuwanie zmęczenia, zwiększać czujność i ułatwiać skupienie. W odróżnieniu od suplementów zawierających skoncentrowane ekstrakty, tradycyjny napar dostarcza tych związków w formie napoju.
Yerba mate zawiera również związki polifenolowe, między innymi kwasy fenolowe i flawonoidy, a także saponiny, garbniki, witaminy i składniki mineralne. Nie oznacza to jednak, że napar leczy choroby. Jego właściwości należy traktować jako element codziennej diety, a nie zamiennik leczenia.
Najczęściej przypisuje się jej następujące właściwości:
- Pobudzające – kofeina i pozostałe alkaloidy mogą zwiększać czujność oraz ograniczać uczucie zmęczenia.
- Wspierające koncentrację – napar może ułatwiać skupienie podczas pracy lub nauki.
- Antyoksydacyjne – polifenole pomagają chronić komórki przed działaniem wolnych rodników.
- Wspierające metabolizm – kofeina może przejściowo zwiększać aktywność metaboliczną, ale yerba mate nie zastępuje zbilansowanej diety ani aktywności fizycznej.
Yerba mate, kawa i zielona herbata – czym różni się działanie?
Pod względem pobudzenia yerba mate jest bliższa kawie niż typowym naparom ziołowym. Wartość zależy od ilości suszu, sposobu przygotowania i liczby dolewek. Dla orientacji w 150 ml naparu może znajdować się około 78 mg kofeiny, podczas gdy filiżanka kawy dostarcza około 85 mg. Nie są to jednak stałe wartości dla każdej porcji.
| Cecha | Yerba mate | Kawa |
|---|---|---|
| Zawartość kofeiny | Około 78 mg w 150 ml naparu, zależnie od przygotowania | Około 85 mg w filiżance, zależnie od rodzaju i sposobu parzenia |
| Początek działania | Zwykle odczuwalny po kilkunastu minutach | Zwykle odczuwalny po kilkunastu minutach |
| Profil pobudzenia | Stopniowe pobudzenie związane z kofeiną i innymi alkaloidami | Często wyraźny, szybki efekt pobudzenia |
| Dodatkowe związki | Polifenole, saponiny, garbniki i składniki mineralne | Związki zależne od gatunku ziaren i palenia |
Nie ma podstaw, by twierdzić, że yerba mate zawsze działa łagodniej lub dłużej niż kawa. Odczucia zależą od indywidualnej wrażliwości na kofeinę, wielkości porcji i tego, czy napar jest sączony przez dłuższy czas. Jeśli po kawie pojawia się rozdrażnienie, kołatanie serca albo drżenie rąk, podobna reakcja może wystąpić także po yerba mate.
Jak przygotować yerba mate?
Do tradycyjnego przygotowania potrzebujesz matero, bombilli, suszu oraz wody, która nie jest wrząca. Zbyt wysoka temperatura może nadać naparowi mocno gorzki smak. Ten sam susz można zalewać kilka razy, stopniowo uzyskując kolejne porcje napoju.
Podstawowy sposób przygotowania wygląda następująco:
- Wsyp susz do matero, wypełniając mniej więcej jedną trzecią do połowy naczynia.
- Przechyl naczynie, aby susz ułożył się po jednej stronie, a w wolnej przestrzeni umieść bombillę.
- Zalej susz ciepłą, ale nie wrzącą wodą, najlepiej o temperaturze około 70–80°C.
- Pij napar przez bombillę i dolewaj wodę małymi porcjami, gdy smak zacznie słabnąć.
Smak zależy od pochodzenia rośliny, stopnia rozdrobnienia, suszenia i czasu leżakowania. Klasyczna wersja bywa trawiasta, cierpka i intensywna, dlatego początkujący często wybierają mieszanki z ziołami lub owocami. Ze względu na kofeinę lepiej nie pić jej tuż przed snem.
Kto powinien zachować ostrożność?
Yerba mate jest źródłem kofeiny, dlatego nie każdy powinien pić ją bez ograniczeń. Szczególną ostrożność należy zachować w następujących sytuacjach:
- ciąża i karmienie piersią – ilość kofeiny trzeba omówić z lekarzem lub położną, a często zaleca się rezygnację z tego napoju,
- dzieci i młodzież – napary zawierające kofeinę nie powinny być stałym elementem ich diety,
- bezsenność, nadwrażliwość na kofeinę, niepokój lub kołatanie serca – napar może nasilać te objawy,
- łączenie z dużą ilością kawy, napojów energetycznych albo mocnej herbaty – zwiększa to całkowitą dawkę kofeiny.
Najlepiej zacząć od słabszego naparu i obserwować reakcję organizmu. Yerba mate może być ciekawą alternatywą dla kawy, ale jej działanie nadal wynika przede wszystkim z obecności kofeiny. O porze picia decyduje więc nie tylko smak, lecz także indywidualna tolerancja i wpływ napoju na sen.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
