Rumianek pomaga przede wszystkim przy łagodnych dolegliwościach trawiennych, podrażnieniach skóry i błon śluzowych oraz napięciu nerwowym. Działa przeciwzapalnie, rozkurczowo i łagodząco, ale nie zastępuje leczenia zaleconego przez lekarza.
Dlaczego rumianek działa?
Surowcem zielarskim są głównie wysuszone koszyczki rumianku pospolitego (Matricaria chamomilla L.), rośliny z rodziny astrowatych. Zawierają między innymi seskwiterpeny, flawonoidy, kumaryny i kwasy fenolowe. Za działanie przeciwzapalne i antyseptyczne odpowiadają przede wszystkim seskwiterpeny, w tym α-bisabolol i jego tlenki. Flawonoidy, takie jak apigenina, wspierają działanie przeciwzapalne i mogą sprzyjać wyciszeniu.
Nie oznacza to, że każda właściwość rumianku została potwierdzona w takim samym stopniu. Najlepiej ugruntowane jest jego tradycyjne i fitoterapeutyczne zastosowanie przy łagodnych skurczach przewodu pokarmowego oraz miejscowym podrażnieniu skóry i błon śluzowych.
| Obszar | Główne działanie | Zalecana forma |
|---|---|---|
| Układ pokarmowy | Rozluźnienie mięśni gładkich, łagodzenie wzdęć i niestrawności | Napar doustny |
| Skóra i błony śluzowe | Zmniejszenie podrażnienia, zaczerwienienia i świądu | Okład, przemywanie, gotowy kosmetyk |
| Układ nerwowy | Łagodne wyciszenie i ułatwienie odprężenia | Napar, głównie wieczorem |
Na co pomaga rumianek stosowany wewnętrznie?
Olejki eteryczne i flawonoidy mogą rozluźniać mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Dlatego napar bywa pomocny przy wzdęciach, uczuciu pełności, łagodnej niestrawności i skurczowych bólach brzucha. Nie powinien jednak maskować silnego lub nawracającego bólu, krwawienia z przewodu pokarmowego ani innych objawów wymagających diagnostyki.
Apigenina może wpływać na mechanizmy związane z neuroprzekaźnikiem GABA, który uczestniczy w wyciszaniu układu nerwowego. Wieczorny napar może więc ułatwiać odprężenie i zasypianie przy łagodnym napięciu. Efekt nie jest równoznaczny z działaniem leku nasennego, a większa ilość naparu może powodować senność.
Podstawowy napar przygotujesz w kilku krokach:
- Wsyp 1 łyżkę suszonych koszyczków rumianku do filiżanki lub użyj 1 saszetki zgodnie z instrukcją na opakowaniu.
- Zalej surowiec około 200–250 ml świeżo zagotowanej wody.
- Przykryj naczynie i parz około 5–10 minut, aby ograniczyć ulatnianie olejków eterycznych.
- Przecedź napar, przestudź go i wypij. Jeśli stosujesz produkt leczniczy, zachowaj dawkowanie z ulotki.
Napar może być też używany do płukania gardła i jamy ustnej. Przy bólu gardła, gorączce, duszności lub nasilających się objawach nie traktuj go jednak jako zamiennika konsultacji medycznej.
Jak wykorzystać rumianek na skórę, oczy i gardło?
Rozcieńczony napar stosuje się tradycyjnie do krótkich okładów na łagodnie podrażnioną skórę, niewielkie zaczerwienienia i obrzęk. W kosmetyce wyciąg z rumianku znajduje się między innymi w kremach, żelach pod oczy, emulsjach do mycia i szamponach. Kosmetyk należy dobierać zgodnie z przeznaczeniem, ponieważ także produkt przeznaczony do skóry wrażliwej może uczulać.
W pielęgnacji zewnętrznej rumianek bywa wykorzystywany w następujących sytuacjach:
- łagodne podrażnienie i przesuszenie skóry,
- niewielkie zaczerwienienie lub świąd, jeśli nie ma objawów silnej reakcji alergicznej,
- okłady na zmęczoną skórę wokół oczu, z zachowaniem ostrożności, aby płyn nie dostał się do oka,
- płukanie jamy ustnej lub gardła przy miejscowym podrażnieniu.
Okład przygotowuje się z ostudzonego, świeżego naparu. Gazę należy nim nasączyć, lekko odcisnąć i przyłożyć do skóry na kilka minut:
- Zaparz rumianek tak jak do picia, a następnie pozostaw go do całkowitego ostygnięcia.
- Przecedź płyn przez czyste sitko lub gazę.
- Nasącz jałowy kompres i przyłóż go do nieuszkodzonej skóry.
- Po użyciu wyrzuć kompres, a przy nasileniu pieczenia, świądu lub obrzęku natychmiast przerwij stosowanie.
Nie stosuj domowych okładów na głębokie rany, rozległe oparzenia ani ropiejące zmiany. W przypadku zapalenia oka bezpieczniejszym rozwiązaniem jest konsultacja medyczna, a do oczyszczania można użyć jałowego roztworu soli fizjologicznej. Inhalacje z gorącej pary niosą ryzyko oparzenia, dlatego nie wykonuj ich u małych dzieci bez wyraźnego zalecenia lekarza.
Kiedy rumianek może zaszkodzić?
Rumianek zwykle jest dobrze tolerowany, ale należy pamiętać, że należy do rodziny astrowatych. Osoby uczulone na chryzantemy, ambrozję, arnikę lub inne rośliny z tej rodziny mogą zareagować także na rumianek. Opisywano zarówno alergię kontaktową, jak i rzadkie, ciężkie reakcje alergiczne.
Przed użyciem doustnym lub zewnętrznym zwróć uwagę na najważniejsze środki ostrożności:
- przy alergii na astrowate nie stosuj rumianku bez konsultacji z lekarzem,
- przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych, w tym warfaryny, wymaga wcześniejszej konsultacji, ponieważ możliwe jest zwiększenie ryzyka krwawienia,
- rumianek może nasilać senność po lekach uspokajających, nasennych, przeciwlękowych lub przeciwdrgawkowych,
- niemowlętom i małym dzieciom podawaj go wyłącznie po uzgodnieniu z pediatrą, szczególnie gdy dziecko ma alergię lub chorobę przewlekłą,
- w ciąży i podczas karmienia piersią wybieraj umiarkowane ilości oraz skonsultuj regularne stosowanie z lekarzem lub farmaceutą.
Przerwij stosowanie, jeśli pojawią się pokrzywka, obrzęk ust lub gardła, świszczący oddech, nasilone zawroty głowy albo trudności w oddychaniu. Przy objawach ciężkiej alergii potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna. Jeśli przyjmujesz leki na stałe, nie zakładaj, że preparat ziołowy jest obojętny tylko dlatego, że ma naturalne pochodzenie.
Najbezpieczniejsze zastosowanie rumianku obejmuje świeży napar używany doraźnie przy łagodnych problemach trawiennych, napięciu i niewielkich podrażnieniach. O jego użyciu powinny decydować wiek, alergie oraz przyjmowane leki.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku chorób przewlekłych, ciąży, stosowania leków lub objawów wymagających pilnej oceny skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
